حکم نوشتن دعا و حمل ان
سوال: آیا نوشتن دعا از قران یا دعاهایی که در سنت امده جایز است؟ و ایا حمل انها و اویختن بر گردن و نوشتن ان بر ظرفی و نوشیدن اب از ان ظرف یا مسح بدن با ان اب جایز است؟ و ایا حمل دعای قرانی جزء افسون و طلسمی است که در شرع از ان نهی شده است؟ و ایا دعای قرانی خود عامل درمان است یا بعنوان دعایی برای شفای مریض است؟ واگر نوشتن دعا مشروع است ایا کافی است که در درمان به ان اکتفاء شود یا اینکه به دنبال درمان مادی و انچه که طب می گوید نیز باشیم؟
جواب: مشتمل بر چند مورد است به شرح ذیل :
1 – نوشتن دعا اشکالی ندارد اگر بر گرفته شده از قران کریم یا ادعیه ای باشد که در این مورد در سنت امده است و بطور واضح و با خط عربی و خالی از خرافات و سحر و جادو باشد.
از بسیاری از سلف صالح ثابت شده است که انان دعا را و معوذات را بر گردن می اویختند یا ان را در قسمتی از بدن مریض می گذاشتند.((مراد از معوذات سوره های قل اعوذ برب الفلق و قل اعوذ برب الناس است )).
ابن ابو شیبه در کتاب حدیث خود جلد 5 صفحه 43 روایات زیادی در جایز بودن ان اورده است از جمله:
ابو عصمه گوید : از سعید بن مسیب درباره نوشتن دعا پرسیدم گفت : ایرادی ندارد اگر بر چرم نوشته شود.
مجاهد برای مردم دعا می نوشت و ان را بر انها می اویخت.
عمر بن شعیب از پدرش روایت می کند که گفت: رسول خدا صلی الله علیه وسلم فرمود: هر گاه یکی از شما در خواب دچار هول و هراس شد بگوید : (( بسم اللهِ اَعوذ بکلمات الله التامّات من غَضَبِهِ و سوء عقابه ومن شر الشیاطین و ان یحضرون)).
و عبدالله بن عمرو بن العاص آن را به هر کدام از بچه هایش که می فهمیدند می اموخت و برای انها که نمی فهمیدند می نوشت و بر انان می اویخت.
عطاء در مورد حائضی که دعایی را حمل کند می گفت: اگر دعا در چرم است ان را در اورد و اگر در انگشتانه نقره ای است اگر خواست ان را در اورد و اگر مایل نبود ایرادی ندارد.
ابن سیرین در مورد حمل ایاتی از قران ایراد نمی گرفت.
عطاء گوید: اویختن قران بر خود ایرادی ندارد.
یونس بن خباب گوید: در مورد نوشتن دعا و اویختن ان بر بچه ها از ابو جعفر سوال کردم ، اجازه داد.
ضحاک از کسی که ایات قران را بر خود می اویخت وان را در موقع غسل و رفتن به توالت درمی اورد ایرادی نمی گرفت.
تمام این روایات دلیل بر جایز بودن اویختن دعا بر خود است.
2 – نوشتن قران بر ظرف و نوشیدن اب از ان جایز است. بنا به روایتی که سعید بن جبیر از ابن عباس رضی الله عنه روایت می کند که : هر گاه بر زنی زایمان سخت شد عبارات و ایات زیر در ظرفی نوشته و سپس شسته شود و از ان بنوشد.
آن دعا این است:
((بسم الله لا اله الا هو الحکیم الکریم سبحان الله رب السماوات السبع و رب العرش العظیم)).
((کَاَنَّهم یَومَ یَرَونَها لَم یَلبَثوا الا عشیَّهً اَوضحاها)) {النازعات ایه 46}.
و ((کَاَنَّهُم یَومَ یَرَونَ ما یُوعَدون لَم یلبثوا الا ساعهً مِن نَهارٍ بَلاغٌ فَهَل یُهلَکُ الا القومُ الفاسقونَ)){سوره احقاف }.
و بنا به اینکه روایت شده که ام المومنین عایشه رضی الله عنها ایرادی نمی گرفت که بر اب دعا خوانده شود سپس بر مریض بپاشند.
مجاهد و لیث ایرادی نمی گرفتند از اینکه ایاتی از قران نوشته شود و در ظرف ابی گذارند و کسی که ترسیده است از ان اب بنوشد.
سعید بن جبیر برای کسانی که نزد او می رفتند دعا می نوشت.
از امام ابن تیمیه سوال شد که ایا نوشتن ایاتی از قران که بعداً پاک یا سوزانیده می شوند حرام است یا خیر ؟
جواب می دهد: اگر ایاتی از قران یا ادعیه ای در ظرفی یا لوحی نوشته شود و با اب و غیره ان پاک شود و ان را بنوشند ایرادی ندارد.
امام احمد و دیگران بر ان نص گذارده اند و از ابن عباس رضی الله عنه روایت می کنند که او ایاتی از قران یا ادعیه را می نوشت و به کسی که دچار بیماری شده بود می گفت ان را در اب نهد و ان را بنوشد. واین دلیل بر ان است که قران و ادعیه برکت دارند.( پایان سخن ابن تیمیه). { الفتاوی 2/599}
3 – اویختن دعاهایی مانند انچه که گذشت از زمره افسون و طلسمی که از ان نهی شده است نیست چون طلسم شامل مهره ها و سنگ ریزه یا چیز دیگری بود که بعنوان دفع بلا و امراض و چشم زخم و ضرر و زیان حمل می کردند در حالیکه ایات و ادعیه ای که بر خود اویخته می شود از این نوع نیست.
در کتاب شرح السنه اثر بغوی امده است: طلسم مهره هایی بودند که عربها انها را بر بچه های خود می اویختند بخاطر محفوظ ماندن از چشم زخم، که شرع ان را منع نمود و باطل کرد.{شرح السنه-12/158}/
و گفته شده که طلسم گردن بندی است که بر ان عود اویخته می شود و روایت شده که پیامبر صلی الله علیه وسلم ان را از گردن فضل ابن عباس در اورد.
عمران بن حصین مردی را دید در دستش النگویی از طلا بود، پرسید این به چه درد می خورد؟ گفت برای تقویت بازویم بسته ام. عمران به او گفت: یقینا چیزی جز ضعف بر تو نمی افزاید.
حماد گفت: ابراهیم از هر چیزی که بر کوچک یا بزرگ اویخته شود اکراه داشت ومی گفت این کار از جمله افسون و طلسم است.
وعائشه رضی الله عنها گفت: طلسم ان نیست که بعد از نزول بلا اویخته می شود بلکه ان است که قبل از نزول بلا برای جلوگیری از قضا و قدر الهی اویخته می شود.
عطاء گوید: انچه که از قران نوشته می شود جزء طلسم و افسون نیست.
از سعید بن مسیب در مورد صفحات کوچکی که در ان قران نوشته می شود و بر زنان و بچه ها اویخته می شود سوال شد، گفت ایرادی ندارد هرگاه در چندین برگ فلزی و یا در جلدی نهاده شود.
4- نوشتن ایات و ادعیه هم دعاست و هم درمان. چون خداوند (( وَ نُنَزِّلُ مِنَ القُرآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحمَهٌ لِلمومنینَ)){سوره اسراء ایه85}.
پس ان هم شفای بدن است و هم شفای روح. و اگر چنین نیست پس در سوره فاتحه چه دعائی هست برای بهبودی عقرب گزیده که ابو سعید خدری ان را خواند وروایت می کند که : پیامبر صلی الله علیه وسلم ما را که سی سوار بودیم برای جنگی ماموریت داد، به گروهی بر خوردیم، از انان چیزی برای خوردن خواستیم، خودداری کردند. گوید عقرب بزرگشان را گزیده بود، نزد ما امدند و گفتند : ایا در میان شما کسی هست که دعایی برای عقرب گزیده بخواند. گفتم : بلی من، ولی ان را نمی خوانم تا گوسفندی بما ندهید.
گفتند: ما سی گوسفند به شما خواهیم داد، گوید: ما هم پذیرفتیم و هفت بار سوره فاتحه را بر او خواندم، بهبود یافت و گوسفند را گرفتم. در این مورد احساسی در ما پیدا شد گفتیم عجله نکنیم تا خدمت رسول خدا صلی الله علیه وسلم می رسیم چون به خدمت حضرت رسیدیم انچه را که انجام داده بودم بعرض رساندم، پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: ایا ندانستی که سوره حمد دعاست، گوسفند را تقسیم کنید و سهمی هم برای من در نظر بگیرید.{مصنف ابو شیبه 5/49 – اذکار امام نووی }.
5- لازم است که به دعا اکتفا نکنیم اگر چه درمان مادی و مصرف دارو اسان می شود بلکه به پزشک مراجعه کنیم،چون پیامبر صلی الله علیه وسلم به ان امر فرمود، موقعی که مردی زخمی شده بود فرمود: به طبیب خبر دهید. گفتند: ای رسول خدا صلی الله علیه وسلم ایا طبیب او را چاره ساز است؟ فرمود: بلی. خداوند هیچ دردی را نازل نکرده است جز اینکه شفای ان را عطا کرده است.( صحیح بخاری ).
و نیز فرمود: مردم به درمان خود بپردازید زیرا خداوند هیچ دردی را نیافرید مگر اینکه شفای ان را عطا کرده است، جز پیری.
علاوه بر ان کتب حدیث پر است از توصیه هایی که پیامبر صلی الله علیه وسلم توصیه کرده است به درمان هر نوع بیماری.
امور حرام در نوشتن دعا و یا برای کسی که ان را می نویسد به شرح آتی است:
1 – خلوت کردن با زن بیگانه: بعضی از کسانی که بکار دعا مشغولند ادعا می کنند که دعا نوشتن برای زن ممکن نمی شود مگر با او خلوت کرد، این کار حرام است و در حقیقت موجب فساد می شود.
2 – دیدن بدن زن : نباید جایی از بدن زن لمس یا دیده شود مگر اینکه ناچاراً برای درمان باشد وقتی که مردی محرم یا زنی نباشد که ان را انجام دهد.
و بعضی از کسانیکه به این کار مشغولند ادعا می کنند که لازم است دعا بر شکم نوشته شود این افراد کذاب و فاسق اند.
3 – استفاده از خرافات و اباطیل : دعای شرعی باید خالی از خرافات باشد از جمله این خرافات این است که لباسی که اختصاص به زن دارد را در نزد خود یک شب نگه می دارد وروز بعد اکاذیبی را برای او سر هم می کنند وادعا می کنند که این مطالب را در طی نگهداری لباس دریافته اند.
این دروغ و افترا و سوء استفاده از اموال مردم است و نان خوردن از این راه حرام است.
((برگرفته از کتاب بدعت به معنای دقیق اسلامی آن تالیف دکتر عبدالملک عبدالرحمن السعدی ترجمه امیر صادق تبریزی))